سامانه خشکسالي هواشناسي ايران
 

اين سامانه با هدف ارائه آنلاين اطلاعات خشکسالي در قالب يک طرح پژوهشي  طراحي شده است
 

  خشکسالي در ديگر کشورهاي جهان  
       
 

 
خشکسالي از پديده هاي مورد توجه دانشمندان در سطح دنياست. بررسی­های انجام شده در جهان نشان می­دهد که خشکسالی، از نظر فراوانی وقوع و همچنين ويژگی­هايی که داراست نسبت به ساير بلايای طبيعی اولويت داشته و مخاطره آميزتر است. لذا نيازمند توجه بيشتری در تصميم­گيری­های سياسی می­باشد(ويلهايت،1985).

سازمان ملل متحد هشدار داده است که اگر جهان به ميزان فعلي به مصرف آب ادامه دهد، تا سال 2025 بيش از دو ميليارد و 700 ميليون نفر در جهان با کمبود آب مواجه خواهند شد.گزارشي که به مناسبت "روز جهاني آب" 22 مارس سال گذشته منتشر شد، همچنين هشدار مي دهد که 2 ميليارد و 500 ميليون نفر ديگر نيز در نقاطي زندگي خواهند کرد که يافتن آب شيرين براي برطرف کردن نيازهاي روزمره دشوار خواهد بود.

براساس گزارش سازمان ملل در آينده اي نزديك ۳۱ كشور جهان با كمبود آب مواجه خواهند شد و نام ايران به عنوانيكي از بحراني ترين كشورهاي درگير كمبود آب در آينده برده مي شود. انتظار مي رود تا سال ۲۰۲۵ بيش از دو سوم جمعيت جهان در شرايط كمبود جدي آب قرار بگيرند ويك سوم بقيه در شرايط كميابي آب زندگي كنند. ۵۰ سال ديگر عربستان كاملاً از آب تهي خواهد شد.
طليعه بحران هم اينك در چين، آفريقا، هند، تايلند، مكزيك، مصر و ايران نمايان شده است. رودخانه هاي اصلي دنيا شامل نيل در مصر، گنگ در جنوب آسيا، رود خانه زرد چين و كلرادوي آمريكا به شدت تهديد مي شوند. حتي ۳۳ رودخانه اصلي انگليس اكنون كمتر ازيك سوم آب دارند. كاهش آب رود دانوب نيز به صنعت گردشگري و ماهي گيري صدمه زده است. تحقيقات سازمان ملل حاكي از آن است كه منابع قابل استفاده آب ايران از ۲۰۰ ميلياردمتر مكعب و در سال ۱۹۹۰ به ۷۲۶ تا ۸۶۰ ميلياردمتر مكعب در سال ۲۰۲۵ كاهش خواهديافت.

در کشور ترکيه کوموسکو (1999) مقادير SPI را برای 40 ايستگاه که در 7 بخش اقليمی متفاوت قرار داشتند، در دوره آماری 1997-1940 و مقياسهای زمانی 3، 6، 12 و 24 ماهه محاسبه کرد. نتايج اين تحقيق نشان داد که در مقياسهای زمانی طولانی تر، دوره های خشک تکرار کمتری داشته و زمان بيشتری پايدار می مانند.

مک کي و همکارانش؛ (Mckee 1993) شاخص بارش استاندارد شده (SPI) را به منظور تعريف و پايش خشکسالي و تعيين کمبود بارش براي مقياس هاي زماني 3، 6، 12، 24 و 48 ماهه توسعه دادند. مرکز ملي تعديل خشکسالي ايالت متحده به منظور پايش خشکسالي و شرايط ذخيره رطوبت خاک از شاخص SPI استفاده مي نمايد. داله زيوس و همکاران؛ (2000) براساس تحليل منحني هاي شدت، تداوم و فراواني خشکسالي؛ نقشه هاي هم شدت خشکسالي را براي يونان ترسيم کردند و نتيجه گرفتند که نواحي شمالي يونان نسبت به نواحي جنوبي آن از خشکسالي شديدترين برخوردار است.

هايس و همكاران (Hayes ، 1999) گمان دارند كه استفاده کنندگان از شاخص SPI در دنيا رو به افزايش است. در ترکيه و در اکثر کشورهاي قاره آفريقا از اين شاخص در پايش خشکسالي استفاده شده است، همچنين گروه هاي ديگري مانند مرکز آب وهوايي کلرادو(آمريکا)مرکز اقليم منطقه ي غرب (CCRW)و مرکز ملي کاهش خشکسالي در ايالات متحده از اين شاخص استفاده مي نمايند.  در ايران نيز نتايج حيدري ويزداني نشان مي دهد شاخص بارندگي استاندارد(SPI) درمقياس فصلي عملکرد بهتري نسبت به ديگر شاخص ها دارد، برتري شاخص SPI در تحقيقات لشني زند و تلوري (1384) و مقدسي و همکاران (1384) و اختري و همکاران (1385) مطابقت دارد. تام؛ (1966) پي برد که توزيع آماري گاما برازش خوبي با سري زماني اقليمي بارندگي دارد.

مرکز ملي تعديل خشکسالي ايالت متحده به منظور پايش خشکسالي و شرايط ذخيره رطوبت خاک از شاخص بارش استاندارد شده استفاده مي نمايد (3NDMSَ، ۱۹۹۵). هنريکوس و سانتوز (۱۹۹۸Henriques, و. Santos) به منظور تحليل خشکسالي هاي پرتغال، ازيک مدل توزيع منطقه اي خشکسالي استفاده کردند و نقشه هاي پهنه بندي خشکسالي و منحني هاي شدت، مساحت- فراواني خشکسالي را ترسيم کردند. بنجامين و ساندرز (.Benjamin و Saunders ۲۰۰۲) رابطه فراواني و تداوم خشکسالي هاي اروپا را در مقياس هاي زماني مختلف مطالعه کرد و نتيجه گرفت که در مقياس زماني کوتاه مدت فراواني خشکسالي و در مقياس زماني درازمدت تداوم خشکسالي ها بيشتر است. داله زيوس و همکاران؛ (۲۰۰۰Dalezios) براساس تحليل منحني هاي شدت، تداوم و فراواني خشکسالي؛ نقشه هاي هم شدت خشکسالي را براي يونان ترسيم کردند و نتيجه گرفتند که نواحي شمالي يونان نسبت به نواحي جنوبي آن از خشکسالي شديدتري برخوردار است. هانگ بيان داشت يک شاخص خشکسالي زماني مفيد است که بتواند ارزيابي کمي، ساده و روشني از خصوصيات اصلي خشکسالي يعني تداوم، شدت، فراواني و سطح درگير با خشکسالي ارائه دهد (هانگ و هيز، ۲۰۰۱ Hong  و Hayes).

Hong Wu و همكاران (2001)، سه شاخص خشكسالي  بارندگي استاندارد شده،  Z چيني و ZSI را در چهار ناحيه در كشور چين كه شرايط خشك تا مرطوب را داشتند با استفاده از ۴۸سال آمار بارندگي (1998 تا 1951) و دوره هاي 1، 3، 6، 9 و12 ماهه ارزيابي كردند. در اين تحقيق شاخص SPI مبنا قرار داده شد و ساير شاخص ها و عكس العمل آنها در سال هاي خشك و تر نسبت به اين شاخص ارزيابي گرديد. براي اين بررسي از همبستگي خطي بين مقادير اين شاخص ها با SPI استفاده شد. اين همبستگي بين مقاديرSPI وCZI بيانگر اين است كه SPI وCZI معمولاً رابطه خوبي در مقياس هاي زماني مختلف، بجز در مقياس زماني ۳ ماهه و در شرايط بسيار خشك از خود نشان مي دهد.  در مجموع نتايج تحقيق فوق نشان داد كه،‌‌ اين شاخص ها توانايي خوبي براي پايش خشكسالي در مقياس هاي زماني مختلف دارد. برتري ZSI و  CZIنسبت به SPI از اين بابت است كه اين دو شاخص، بر خلاف  SPI نواقص آماري را در بين سري داده ها قبول مي كند و محاسبات ساده تري دارد. از طرف ديگر CZI نسبت به كمبود بارندگي و شرايط خشكسالي از دو شاخص ديگر عكس العمل بيشتري را نشان مي دهد و مقادير منفي بزرگتري را نسبت به بقيه ارائه مي نمايد. در صورتي كه ZSI براي خشكسالي هاي شديد قابليت زيادي را از خود نشان نداد.

 آنچه قابل توجه است در اكثر كشورها زماني پديده خشكسالي مورد توجه واقع مي‌شود كه به شدت،يعني نزديك به بحران، حادث شده باشد(Wilhite,1997). از نظر وي تدوين برنامه جامع براي مقابله با خشكسالي را با مد نظر قراردادن مديريت بحران و مديريت ريسك امكان‌پذير مي‌‌داند كه خود ازيك فرآيند چرخه‌اي برخوردار است.

 تجارب موفق کشورهاي ديگر در ارتباط با خشکسالي
پاکستان، اين کشور 5/18 ميليون هکتار اراضي کشت آبي را دارد و مقام چهارم جهان است و از سيستم هاي آبياري بسيار پيشرفته هم استفاده مي نمايد. اجراي برنامه مديريت آب در مزرعه با کمک مؤسسه بين المللي توسعه (
USAID -1976 )بهبود و نوسازي کانالها- تسطيح ليزري اراضي- ترويج فن آوريها و حفاظت منابع آب (خاک بدون خاک ورزي) – ايجاد مزارع نمونه- توسعه آموزش نيرو را پيگيري مي كند.

کشور چين،10 درصد اراضي جهان را دارا ميباشد. غذاي 22 درصد جمعيت جهان را تأمين مي نمايد. حمايت و صرفه جويي در آب دو چيز اساسي است.چين جهت صرفه جويي از امکانات زير بهره مي گيرد:

 1- سازه اي :آبهاي سطحي و سيلابي، مخزني، حفر چاه، ساماندهي اراضي زراعي در قطعات، پوشش کانال هاي انتقال آب وتسطيح دقيق

2- اقدامات زراعي: عدم خاک ورزي در فصول خشک، شخم عميق فصل باران، بهبود حاصلخيزي خاک،  استفاده از مالچ آلي، اصلاح بذور و تهيه بذر مقاوم به خشکي، بهبود مديريت آب

کشور مصر،کل کشور 8/5 ميليون هکتار مي باشد که 90 درصد از رودخانه نيل و مابقي آب زيرزميني تامين مي شود. براي جبران کمبود آب در زمان خشکسالي- بهبود مديريت آب، تسطيح اراضي، کاهش سطح زيرکشت  اتخاذ سياست مشارکتي را پيش گرفته است. پس مشخص مي شود در دنيا برروي کمبود آب وخشکسا لي برنامه هاي منظم ديده شده است .

 قدرتي و داداشي (1387)سياست هاي پيشنهادي سازمان ملل در بخش آب در خاورميانه - غرب آسيا(CGO 2000)  و تجارب دو كشور پاكستان و چين را براي ايران مفيد مي دانند:

1-  حفاظت منابع آب هاي زيرزميني

  2- اثر تاثير بهره وري مصرف آب از کنترل در مصرف آب غير قانوني

 3- کنترل آلودگي

 4- بکارگيري مقررات سخت گيرانه

 5 - افزايش بهره وري در سيستم هاي توزيع و کانال

 6- تدوين حمايت مالي- حمايت و تشويق مشارکت مردمي- آموزش در روش مصرف

 

 
 

کليه حقوق محفوظ است
Copyright ©  Iran Hydrology